ابراهيم عاملي ( موثق )
78
تفسير عاملي ( فارسي )
مصحف عبد اللَّه مسعود « صراط ربّكم » و در مصحف ابى بن كعب « صراط ربّك » بوده است . « وَلا تَتَّبِعُوا السُّبُلَ » تا آخر آيه 154 مجمع : مجاهد گفته است : يعنى راههاى كفر و بدعت و شبهات ، ابن عبّاس گفته است : يعنى دين يهودى و مسيحى و مجوسى و بتپرستى ، و هم ابن عبّاس گفته است : اين چند آيه از آيات محكمات است و معلوم كه در همه ى كتابهاى آسمانى بوده است و همه ى افراد بشر محكوم به اين احكام بودهاند . تأويلات : ابن مسعود از پيغمبر ص روايت كرده است كه آن حضرت خطَّى كشيد و فرمود : اين راه رشد و صلاح است ، و چند خطَّ از چپ و راست كشيد و فرمود : اينها راههائى است كه بر هر كدام شيطان به طرف خود دعوت مىكند . روح البيان : اين آيه ميفهماند كه راه پيغمبر همان راه خداوند است : خلاف پيمبر كسى ره گزيد كه هرگز به منزل نخواهد رسيد محال است سعدى كه راه صفا توان رفت جز در پى مصطفى تفسير حسينى : محقّقان بر آنند كه صراط متعيّن نگردد الا ميان بدايتى و نهايتى و عارف داند كه بدايت همه از كى است و نهايت همه بكى است ، و حضرت شيخ صدر الدّين قوينوى قدّس سرّه در اعجاز البيان فرمودهاند كه احاطه حقّ به همه ى اشياء ثابت است و « أَلا إِنَّه بِكُلِّ شَيْءٍ مُحِيطٌ » . و آن احاطه ى حقّ يا وجودى است يا علمى باختلاف افعال و اقوال منتهاى هر صراطى و غايت هر سالك خواهد بود ، چنانچه فرموده « صِراطِ اللَّه الَّذِي لَه ما فِي السَّماواتِ وَما فِي الأَرْضِ أَلا إِلَى اللَّه تَصِيرُ الأُمُورُ » : هر جا قدمى زديم در كوى تو بود هر گوشه كه رفتيم هياهوى تو بود گفتيم مگر سوى دگر راهى هست هر راه كه ديديم همه سوى تو بود « لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ » 154 تأويلات كاشانى : يعنى اميد است كه بپرهيزيد از راههاى متفرّق بوسيله ى خوددارى و دورى از خواسته هاى نفسانى و مقتضيات